Câu chuyện về Cacao Việt Nam

Câu chuyện về Cacao Việt Nam

Với sản lượng 5.760 tấn hạt khô niên vụ 2010-2011, cacao Việt Nam chỉ là “hạt bụi” so với những đại gia châu Phi như Bờ Biển Ngà hoặc Ghana có sản lượng cả triệu tấn. Nhưng dưới cái nhìn của một nhà báo Pháp viết riêng cho TTCT, đây là một khởi đầu hứa hẹn nếu như cacao Việt Nam hướng đến chất lượng và phát triển bền vững.

Thoát khỏi những nút nghẽn giao thông tại TP.HCM ở thời điểm trước Tết Nhâm Thìn, xe chúng tôi lao nhanh về thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang. Trên xe, Vincent Mourou-Rochebois rất háo hức: anh vừa mở một “labo sôcôla” mới tinh ở Thủ Đức.

Qua rồi thời kỳ thử nghiệm làm thanh sôcôla đầu tiên từ hạt cacao mua tại Bà Rịa – Vũng Tàu theo công thức tìm trên… Internet, nay Vincent đã có chuyên gia chế biến sôcôla Arnaud Normand đến từ Pháp và cho ra những sản phẩm rất “chuẩn”. Từ hàng ghế sau, Samuel Maruta cho biết Công ty Marou Chocolate vừa được TP.HCM cấp giấy phép đầu tư, khởi đầu chuyện làm ăn nghiêm túc.

Câu chuyện về Cacao Việt Nam

Ông Vincent Mourou-Rochebois nếm hạt cơm tươi để xác định chất lượng và mùi vị của trái cacao tại HTX cacao Chợ Gạo – Ảnh: Võ Trung Dung

Thách thức chất lượng 100% Việt Nam

Vincent (vốn là chuyên gia trong lĩnh vực quảng cáo) và Samuel (chuyên gia tài chính) là hai thành viên sáng lập Marou Chocolate. Cả hai không phải là người đầu tiên làm sôcôla 100% Việt Nam. Lâm Anh (Mỹ Tho) và Grand-Place đã đi trước từ 15 năm nay.

Grand-Place do ông Gricha Safarian (người Bỉ) thành lập năm 1985, thời kỳ chập chững của canh tác cacao ở Việt Nam. Với sự trợ giúp của TS Phạm Hồng Đức Phước thuộc ĐH Nông lâm TP.HCM, một chuyên gia hàng đầu về cacao ở Việt Nam, Gricha đã tổ chức nghiên cứu loại cây này. Qua việc đặt nặng yêu cầu chất lượng, có thể nói Gricha đã phần nào chuyên nghiệp hóa sản phẩm cacao Việt Nam. Tuy nhiên, Grand-Place chỉ sản xuất sôcôla thô nguyên khối (dành cho các nhà sản xuất công nghiệp, tiệm bánh… chế biến sản phẩm cuối cùng).

Khi xác định sẽ phát triển cao hơn, Vincent và Samuel muốn nhấn mạnh đến nguồn gốc sản phẩm, chẳng hạn “sôcôla Bến Tre”, “sôcôla Tiền Giang”… như người Pháp đã áp dụng đối với rượu vang có chứng nhận xuất xứ đảm bảo chất lượng riêng biệt nhờ terroir (2). “Đây không chỉ là tiếp thị. Từng terroir sẽ mang đến đặc điểm mùi vị khác nhau cho trái cacao nên sôcôla làm ra cũng có mùi vị riêng” – Vincent khẳng định.

Thật vậy, với những người am hiểu rượu vang Pháp, vang Bordeaux có mùi vị hoàn toàn khác vang Bourgogne.

Khi giá trị đạo đức giúp bán đắt hơn

Vincent và Samuel làm việc khá lâu cho các công ty Pháp và châu Âu ở Việt Nam. Hết thời gian làm thuê, thay vì trở về Pháp, họ quyết định làm cái gì đó ở đất nước mà họ yêu mến. “Cái gì đó” phải thực tế và mang tính đạo đức, khác hẳn những trò đầu cơ trên thị trường chứng khoán. Điều quan trọng là “cái gì đó” phải mang lợi ích đến cho mọi người, theo cách công bằng nhất có thể được.

“Chúng ta sẽ đến thăm vài chủ vườn cacao có tầm nhìn được đánh giá cao” – Vincent nói. Đó là những người dám đặt cược vào chất lượng chứ không chạy theo số lượng bằng mọi giá. “Họ chăm sóc cây tốt, chú ý đến môi trường, điều kiện làm việc và cả điều kiện sống của nhân viên. Họ còn bảo vệ những chủ vườn nhỏ bán lại sản phẩm thu hoạch cho họ” – Vincent giải thích thêm.

Đây chính là điều cần có. Làm nông nghiệp theo hướng chất lượng cao và sinh thái là hai phẩm chất đang ngày càng được khuyến khích mạnh. Ngày nay, rõ ràng giá trị đạo đức giúp bán được hàng hóa, nhất là ở người tiêu dùng phương Tây và người có thu nhập cao, bất kể quốc tịch. Cần biết trong năm 2011, Mỹ, châu Âu và Nhật tiêu thụ 76% lượng cacao thế giới.

“Khách hàng của chúng tôi sẵn sàng trả giá cao để có chất lượng mong muốn. Ngoài ra, họ cảm thấy tự hào khi mua sản phẩm của chúng tôi mà biết rằng nhà sản xuất đầu vào kiếm sống tốt và tác động xấu (của việc sản xuất) đến môi trường được giảm thiểu ở mức thấp nhất có thể” – Samuel nhấn mạnh. Vấn đề quan trọng là liệu người trồng cây có hưởng lợi từ việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Đó là điều mà chúng tôi tìm hiểu.

Tại huyện Chợ Gạo, Tiền Giang, chúng tôi gặp ông Nguyễn Văn Tư, quản lý Hợp tác xã (HTX) cacao Chợ Gạo đầu tiên của tỉnh. HTX có 26 điểm mua sản phẩm của chủ vườn cacao nhỏ lẻ rồi tập kết hàng về xã Hòa Định. Trái cacao được xử lý tại đây trước khi bán cho các công ty hoặc nhà buôn.

Hai đại gia mua cacao ở Việt Nam là Cargill (Mỹ) và ED&F Man (Anh). Vinacacao cũng đang đẩy mạnh mua cacao. “Cho đến gần đây chúng tôi chỉ bán trái cacao và hạt lên men cho những công ty này, sau đó họ bán lại trên thị trường thế giới. Do giá cacao được ấn định tại sàn chứng khoán London tùy theo cung cầu thế giới, việc giá trồi sụt cũng là một vấn đề. Chúng tôi bán nhiều nhưng đôi khi chưa được giá tốt và cũng không hưởng lợi nhiều từ giá trị làm ra” – ông Tư nói.

Chúng tôi rời Chợ Gạo đến Gò Công Tây. Tại vườn của ông Nguyễn Xuân Ron (ấp Hòa Mỹ) và Nguyễn Văn Việt (ấp Phú Quý), mọi chuyện đang đi theo hướng tốt. Trong khu vườn rợp bóng cây, không dễ nhìn thấy cây cacao vì chúng mọc dưới tán dừa để tận dụng bóng mát cần thiết cho quá trình tăng trưởng. Ở đây, cây cacao phát triển tốt tươi và cho trái chất lượng nhờ được áp dụng phương pháp sinh thái.

Cả hai chủ vườn này cho biết họ sống khỏe với cây cacao. Họ dành một phần sản lượng bán cho HTX cacao Chợ Gạo, phần còn lại bán thẳng cho người mua tìm kiếm hạt cacao chất lượng.

Chất lượng không ổn định sẽ trả giá đắt

Nếu như Cargill và các tập đoàn lớn đã có công kích thích trồng cacao và chuẩn hóa chất lượng, những nhà chế biến như Grand-Place, Marou Chocolate… giúp người trồng bán hạt cacao của họ với giá cao hơn. “Chúng tôi sẵn sàng trả giá cao hơn Cargill với điều kiện chất lượng hạt phải cao và người trồng tuân thủ các nguyên tắc phát triển bền vững!” – Vincent nói rõ.

Câu chuyện về Cacao Việt Nam

Chế biến sôcôla ở xưởng của Công ty Marou Chocolate tại Thủ Đức, TP.HCM Ảnh: Võ Trung Dung

Vấn đề nằm ở đây: tính ổn định của chất lượng và cả việc thiếu kiểm tra và tự kiểm tra của người trồng. Samuel nói với chút tiếc nuối: “Người trồng cacao cần phải biết điều này: chỉ bán trái và hạt cacao chất lượng. Và các HTX chỉ được mua sản phẩm đạt chuẩn. Những gì tôi đã thấy là không thể chấp nhận. Hạt cacao chín trộn lẫn với chưa chín, thậm chí cả hạt hư! Ít người nắm vững được quá trình lên men hạt, trong khi đây là công đoạn quan trọng để tạo ra hương vị cacao thơm ngon”.

Thật ra công đoạn lên men khá đơn giản, chỉ cần tổ chức nghiêm ngặt và khoa học. Người ta dùng nhiệt kế kiểm tra nhiệt độ hạt trong thùng chứa mỗi 50 phút/lần và can thiệp xử lý nếu cần thiết. Do không kiểm tra nghiêm ngặt nên chất lượng hạt không làm người mua hài lòng. Điều đó chẳng khác nào người sản xuất “tự bắn vào chân mình”.

Bến Tre là tỉnh đi đầu về trồng cacao lâu năm đạt sản lượng tốt, nhưng lại đang thua trong cuộc chiến chất lượng vì muốn bán nhiều, bán nhanh. “Không thể thành công với sản lượng nếu không đòi hỏi nghiêm ngặt về chất lượng” – ông Phan Văn Khổng, giám đốc Trung tâm Khuyến nông, khuyến ngư thuộc Sở NN&PTNT Bến Tre, nhấn mạnh. Theo ông, “nếu chỉ nghĩ đến chuyện đầu cơ thì rất tai hại, vì vấn đề cơ bản của nông nghiệp là thời gian”.

Nhận thấy tầm quan trọng của vấn đề, tháng 9-2011 Sở Khoa học và công nghệ Bến Tre đã tổ chức một hội thảo về chất lượng cacao thu hút các chủ vườn và khách hàng quốc tế. Nhân dịp này, đại diện của Cargill Việt Nam đã báo động về chất lượng hạt bị giảm, đặc biệt ở Bến Tre (3). Giá mua hạt biến động mạnh tùy vào đặc tính mùi vị và hàm lượng bơ của hạt nên việc chất lượng sụt giảm về lâu dài sẽ khiến người trồng cacao ở Bến Tre trả giá đắt.

Theo Tuoi tre online